کلاه ایمنی ترک موتور؛ اندازه، بند چانه و کلاه روی روسری

کلاه ایمنی ترک موتور همان کلاهی است که مسافرِ پشت راننده سر می‌گذارد و کارش هیچ فرقی با کلاه خود راننده ندارد: ضربه‌ای را که در زمین خوردن به سر می‌رسد پخش و جذب کند. این کلاه فقط وقتی کارش را درست انجام می‌دهد که اندازهٔ سر باشد، بندش زیر چانه بسته شود و فوم داخلش پیش‌تر ضربه نخورده باشد. بقیهٔ این نوشته دربارهٔ همین شرط‌هاست و اینکه در عمل چطور وارسی‌شان کنید.

کلاه ایمنی چطور از سر محافظت می‌کند؟

کلاه ایمنی با دو لایه کار می‌کند: پوستهٔ سخت بیرونی و لایهٔ فومی ضخیم زیر آن. پوسته، که معمولاً از پلاستیک سخت یا الیاف ساخته می‌شود، نمی‌گذارد لبهٔ جدول یا سنگی تیز به سر فرو برود و نیروی ضربه را روی سطح بزرگ‌تری پخش می‌کند.

کار اصلی را فوم انجام می‌دهد. زیر پوسته لایه‌ای سفید و سبک هست، از جنس همان یونولیت فشرده، که در ضربه له می‌شود و با له شدنش سرعت توقف سر را کم می‌کند. این له شدن یک‌بار مصرف است؛ فوم بعد از ضربه به حالت اول برنمی‌گردد و آسیبش از بیرون هم پیدا نیست. آستر پارچه‌ای و بالشتک‌های گونه برای جا انداختن کلاه و راحتی‌اند و بند چانه کلاه را در لحظهٔ ضربه روی سر نگه می‌دارد. بدون بند، کلاه پیش از آنکه به کار بیاید از سر جدا می‌شود.

ترک‌نشین معمولاً کمی بالاتر از راننده می‌نشیند و در زمین خوردن هیچ کنترلی روی موتور ندارد؛ فرمانی در دستش نیست و خطر را هم دیرتر می‌بیند. طبق قوانین راهنمایی و رانندگی، کلاه ایمنی فقط وظیفهٔ راننده نیست و سرنشین موتور را هم شامل می‌شود. با این حال دلیل اصلی پوشیدنش سر خود شماست، نه مقررات.

چند برداشت نادرست دربارهٔ کلاه مسافر

بیشتر اشتباه‌ها دربارهٔ کلاه ایمنی ترک موتور از چند باور آشنا می‌آید:

• «راه کوتاه است، بند لازم نیست.» کلاهی که بندش باز است، در اولین غلت از سر جدا می‌شود و طول مسیر در آن لحظه هیچ نقشی ندارد. زمین خوردن در سرعت کم هم سر را از ارتفاع زین به لبهٔ جدول می‌رساند.
• «کلاه گشاد راحت‌تر است.» کلاه گشاد در ترمز روی چشم‌ها سُر می‌خورد، در باد تکان می‌خورد و در ضربه، سر داخلش جابه‌جا می‌شود و فوم فرصت کار کردن پیدا نمی‌کند.
• «ظاهرش سالم است، پس سالم است.» کلاهی که در تصادف بوده یا از ارتفاع روی آسفالت افتاده، ممکن است پوستهٔ بی‌خطوخشی داشته باشد و فوم زیرش دیگر کار نکند.
• «هر کلاهی کلاه است.» کلاه دوچرخه‌سواری و کلاه کارگاهی برای ضربه‌های دیگری ساخته شده‌اند. کلاه نیمه‌ای که فقط فرق سر را می‌پوشاند هم بخش بزرگی از سر و صورت را بی‌محافظ می‌گذارد.

اگر کلاهی که راننده برای مسافر همراه دارد این شرط‌ها را ندارد، همان‌جا بگویید. مطلب ایمنی سوار شدن بر تاکسی موتور دربارهٔ اینکه در این حالت چه کنید و کی بهتر است سوار نشوید، روشن حرف زده است.

کلاه ایمنی ترک موتور باید چقدر سفت باشد؟

کلاه ایمنی ترک موتور باید آن‌قدر سفت باشد که با تکان دادن سر جابه‌جا نشود، ولی نقطه‌ای را آن‌قدر فشار ندهد که بعد از چند دقیقه درد بگیرد. این وارسی چند ثانیه بیشتر طول نمی‌کشد:

• کلاه را از دو طرف بند بگیرید، کمی باز کنید و از جلو به عقب سر بگذارید. لبهٔ جلو باید حدود یک بند انگشت بالای ابروها بنشیند، نه بالا رفته روی پیشانی.
• بالشتک‌های گونه باید گونه‌ها را لمس کنند و کمی فشار بدهند. اگر بین گونه و بالشتک فاصله است، کلاه برایتان بزرگ است.
• با دست، کلاه را به چپ و راست بچرخانید. پوست پیشانی باید همراه کلاه تکان بخورد، نه اینکه کلاه روی سر لیز بخورد.
• بند را ببندید و کلاه را از پشت رو به بالا و جلو هل بدهید. اگر روی چشم‌ها غلتید یا نزدیک بود دربیاید، یا کلاه بزرگ است یا بند شل.

بند چانه در بیشتر کلاه‌ها یکی از دو نوع رایج است. در نوع سگکی، زبانه را تا صدای کلیک در قفل فرو کنید و سر آزاد بند را بکشید تا زیر چانه سفت شود. در نوع دوحلقه‌ای، سر بند را از هر دو حلقه رد کنید، بعد برعکس از یکی‌شان برگردانید و محکم بکشید؛ بندی که درست بسته شده، با کشیدن شل نمی‌شود. بین بند و چانه بیش از یکی دو انگشت جا نباید بماند. بند هم باید زیر چانه باشد، نه روی استخوان جلوی آن، و پیچ نخورده باشد.

کلاهی که پیش از شما سر دیگران بوده

برای کلاهی که پیش‌تر سر مسافرهای دیگر رفته، ساده‌ترین راه یک لایهٔ نازک میان سر و آستر کلاه است. عرق و چربی مو و در موارد کمتر، قارچ پوستی یا شپش می‌تواند از راه کلاه و روسری مشترک منتقل شود؛ این دلیل ترسیدن نیست، دلیل یک احتیاط ساده است.

لایهٔ محافظ می‌تواند یک کلاه نخی نازک، یک بالاکلاوای پارچه‌ای، یک کلاه یک‌بارمصرف نازک یا شالی باشد که همهٔ مو را بپوشاند. چیزی که زیر کلاه می‌گذارید باید نازک باشد؛ کلاه بافتنی کلفت یا کلاه لبه‌دار کلاه ایمنی را از جای درستش بالا می‌برد و آزمون‌های بالا را بی‌معنی می‌کند. برای گرم ماندن در زمستان، دورگردنی و زیرکلاهی نازک کارسازترند و لباس ترک‌نشین در روزهای بارانی و سرد بقیهٔ لباس را هم پوشش داده است.

چند نشانه یعنی کلاه ایمنی ترک موتور را، هر قدر هم اندازه باشد، نباید سر گذاشت: آستری که از عرق خیس است، بوی تند، فومی که از زیر آستر خرد شده و بیرون ریخته، یا بندی که نخ‌نما شده است. این‌ها را همان لحظه به راننده بگویید.

کلاه روی روسری، مقنعه یا شال

کلاه روی روسری درست جا می‌افتد، به شرطی که پارچه نازک و صاف باشد و گره یا سنجاقی پشت سر نمانده باشد. گره روسری یا موی جمع‌شده پشت سر، کلاه را به جلو هل می‌دهد، زاویه‌اش را عوض می‌کند و در ضربه نقطه‌ای سفت زیر کلاه می‌سازد. مو را پایین‌تر و صاف ببندید و گره روسری را کنار گردن بزنید.

سنجاق و گیره را از بالا و پشت سر بردارید و کنار گردن بزنید، جایی که کلاه رویش فشار نمی‌آورد. بند چانه باید مستقیم زیر چانه بنشیند. وقتی چند لایه پارچه زیر چانه جمع شده باشد، بند روی پارچه لیز می‌خورد و بعد از چند دقیقه شل می‌شود؛ پارچه را صاف کنید و بند را روی کمترین لایه ببندید. مقنعه معمولاً از شال بلند کمتر جابه‌جا می‌شود. چادر را بعد از بستن کلاه مرتب کنید و لبه‌هایش را طبق نکته‌های سفر خانم‌ها با تاکسی موتور از چرخ و زنجیر دور نگه دارید.

اگر کلاه خودتان را می‌خرید

کلاه شخصی برای کسی که مرتب با تاکسی موتور شیپ‌نو رفت‌وآمد می‌کند بهداشتی‌تر است و اندازه‌اش را هم از قبل می‌دانید. دور سر را با متر خیاطی، درست بالای ابروها و گوش‌ها، اندازه بگیرید و با جدول سایز همان مدل مقایسه کنید، چون سایزها بین مارک‌ها یکی نیست. امتحانش را با همان روسری یا مقنعهٔ همیشگی انجام دهید و چند دقیقه در فروشگاه سرتان نگه دارید تا ببینید جایی فشار نمی‌آورد.

نوع کلاه	چه چیزی را می‌پوشاند	برای ترک‌نشین در شهر
فک‌ثابت (کاسکت)	کل سر، صورت و چانه	بیشترین محافظت؛ در تابستان گرم‌تر است
فک‌متحرک	کل سر؛ قسمت چانه بالا می‌رود	سر گذاشتن و برداشتنش راحت‌تر است؛ در حرکت باید قفل باشد
سه‌ربع یا صورت‌باز	سر، پشت سر و گوش‌ها	برای شهر قابل قبول؛ چانه و صورت بی‌محافظ است
نیمه یا کاسه‌ای	فقط بالای سر	کمترین محافظت؛ توصیه نمی‌شود

برچسب استاندارد، مثلاً ECE یا DOT، که معمولاً داخل کلاه یا روی بند دیده می‌شود، نشان می‌دهد کلاه آزمون ضربه را گذرانده است؛ کلاه بی‌برچسب و بی‌مشخصات را نخرید. از خرید کلاه دست‌دوم با گذشتهٔ نامعلوم هم بگذرید، چون از بیرون نمی‌شود فهمید قبلاً ضربه خورده یا نه. بعد از خرید هم کلاه را از دست روی زمین سفت نیندازید و در آفتاب داغ پشت شیشهٔ ماشین یا کنار بخاری نگذارید؛ گرما به فوم و چسب داخلش آسیب می‌زند.