تیم شیپنو
خلاصهٔ مقاله
- کار با وسیلهٔ خود یعنی هر روز خرابی، یک روز کار از دست رفته است؛ نگهداری سرمایهگذاری است، نه هزینهٔ اضافه.
- قبل از شروع هر روز چهار چیز را ببینید: ترمز، لاستیک، چراغها و سطح روغن (برای موتور، زنجیر هم).
- برنامهٔ سرویس دورهای را از دفترچهٔ همان وسیله بخوانید؛ عدد کلی و ثابت برای همه وجود ندارد.
- دود اگزوز، بوی غیرعادی، لرزش و صدای تازه نشانهاند؛ تشخیص نهایی با تعمیرکار است، ولی دیر رسیدگی کردن گرانتر تمام میشود.
نگهداری موتور و خودرو برای کسی که با همان وسیله کار میکند، سه بخش دارد: یک بازدید یکدقیقهای پیش از شروع کار، سرویسهای دورهای طبق دفترچهٔ همان وسیله و توجه به نشانههای هشدار مثل صدای تازه، بوی غیرعادی، لرزش و رنگ دود اگزوز. این سه بخش با هم جلوی بیشتر خرابیهای وسط کار را میگیرند.
پشت این حرف یک حساب ساده است. وقتی وسیلهٔ شما وسیلهٔ کارتان هم هست، هر روز خرابی یعنی روزی که سفارش نمیگیرید و برای تعمیر هم پول میدهید. سرویس بهموقع پول میبرد، ولی معمولاً خیلی کمتر از خرابی ناگهانی وسط شیفت.
نگهداری موتور و خودرو: یک دقیقه پیش از شروع کار
این بازدید را به عادت تبدیل کنید. لازم نیست ابزار بردارید؛ فقط نگاه کنید و گوش بدهید.
| چه چیزی را ببینیم | موتور | سواری، وانت یا کامیونت |
|---|---|---|
| ترمز | دسته و پدال سفت و بیلق باشد؛ صدای ساییدگی نداشته باشد | پدال زیر پا نرم یا خالی نباشد؛ ماشین یکطرفه نکشد |
| لاستیک | فشار باد و ترک یا برآمدگی روی سطح | فشار باد چهار تایر (و زاپاس)، آج و ترک |
| چراغ | جلو، ترمز و راهنما سالم | چراغها، ترمز، راهنما و چراغ خطر |
| روغن و مایعات | سطح روغن موتور | روغن، مایع خنککننده و شیشهشوی |
| قسمت مخصوص | زنجیر: نه شل باشد و نه خشک و بیروغن | بستنهای بار، طناب و تسمههای همراه |
اگر موتور یا ماشین شما سخت روشن میشود یا در حالت درجا صدایش فرق کرده، بیخیال نشوید؛ همین نشانههای کوچک معمولاً پیش از خرابی بزرگ ظاهر میشوند.
سرویس دورهای: عدد را از دفترچه بخوانید
میشود یک عدد کلی گفت و رد شد، ولی فاصلهٔ سرویس برای هر موتور و خودرو فرق میکند و عدد یکسانی برای همه وجود ندارد. جای درستش دفترچهٔ راهنما یا توصیهٔ تعمیرکار مطمئن است. نکتهٔ کلی این است که کار پرتردد (توقف و حرکت زیاد، گرمای تابستان، بار سنگین) فشار بیشتری میآورد و معمولاً سرویسها را جلوتر میاندازد.
معمولاً این موارد در سرویسهای دورهای دیده میشوند:
- روغن موتور و فیلتر روغن
- فیلتر هوا، که در شهرهای گرد و خاکی زودتر کثیف میشود
- لنت و صفحهٔ ترمز
- زنجیر و چرخدنده (موتور) و تسمهها (خودرو)
- باتری و اتصالات برق
- مایع خنککننده، مخصوصاً پیش از تابستان
- لاستیک و بالانس؛ در تابستان آسفالت داغ، لاستیک را زودتر از حد معمول خسته میکند
یک دفترچهٔ کوچک، حتی در گوشی، کار را راحت میکند: تاریخ سرویس، کیلومتر، کار انجامشده و هزینه. هم خودتان میدانید نوبت بعدی کِی است، هم اگر روزی وسیله را فروختید، برگهٔ حساب دارید.
رنگ دود اگزوز چه میگوید؟
دود اگزوز مثل نبض وسیله است. راه تشخیص قطعی نیست، ولی نشانهٔ مفیدی است:
| رنگ | معمولاً یعنی | چه کنیم |
|---|---|---|
| سفید غلیظ و پایدار | سوختن مایع خنککننده | مایع خنککننده را ببینید؛ سریع نزد تعمیرکار بروید |
| آبیخاکستری | سوختن روغن موتور | مصرف روغن را کنترل کنید و بررسی فنی انجام دهید |
| سیاه | مخلوط بیش از حد غلیظ سوخت | فیلتر هوا و سیستم سوخت را چک کنید |
| بیرنگ یا کمرنگ | حالت عادی | ادامه دهید |
یک استثنا: صبحهای سرد، بخار سفید کوتاهمدت که بعد از گرم شدن موتور محو میشود، معمولاً طبیعی است. دود سفید که گرم شدن هم ندارد، جدیتر است.
صدا، بو و لرزش
اینها را نادیده نگیرید:
- صدای سایش یا جیرجیر هنگام ترمز. لنت ممکن است تمام شده باشد.
- بوی سوختگی یا روغن. بایستید و بررسی کنید؛ ادامه دادن گاهی خرابی را چند برابر میکند.
- لرزش فرمان یا بدنه. بالانس، تایر یا سیستم تعلیق را بررسی کنید.
- چراغ هشدار روی داشبورد. با «بعداً میبینم» رفع نمیشود.
گرما، سرما و خاک: فصل هم مهم است
در تابستان گرم، موتور و خودرو در ترافیک سنگین زودتر داغ میکنند. مایع خنککننده و فشار باد لاستیک را بیشتر از همیشه ببینید و اگر عقربهٔ دما بالا رفت، بایستید. در زمستان، باتری ضعیف اولین قربانی است؛ اگر استارت سنگین شده، منتظر روز یخبندان نمانید. کوچههای خاکی و ساختوساز هم فیلتر هوا و زنجیر را زودتر کثیف میکنند. برای موتورسوار، کلاه ایمنی و شیشهٔ تمیز و چراغ سالم در بارندگی جزو نگهداری است، نه لوکس.
معاینه فنی و بیمه: مدارک هم بخشی از نگهداریاند
طبق قوانین راهنمایی و رانندگی، وسیلهٔ نقلیه باید مدارک لازم مثل بیمهٔ شخص ثالث و معاینهٔ فنی معتبر داشته باشد. جزئیات و مهلتها ممکن است برای موتورسیکلت، سواری و وانت متفاوت باشد؛ از مراکز رسمی یا شرکت بیمه بپرسید و از تاریخها یادآور بگذارید. معاینهٔ فنی فقط کاغذ نیست؛ عملاً یک وارسی مستقل از ترمز، چراغ، لاستیک و دود اگزوز است که میتواند مشکلی را پیش از تصادف نشان دهد.
تعمیرکار و قطعه: ارزانترین همیشه ارزان نیست
با تعمیرکاری کار کنید که توضیح میدهد چه چیزی خراب است و چرا. قطعههای ارزان بیکیفیت معمولاً زودتر از موعد میسوزند و شما دوباره پول میدهید و روز کاری از دست میدهید. میتوانید قطعهٔ کهنه را هم ببینید و فاکتور را نگه دارید.
وسط کار خراب شد؟
آرام باشید و اول ایمنی. جای امنی کنار جاده بایستید، چراغ خطر بزنید و موتور را خاموش کنید. به مشتری و پشتیبانی خبر بدهید تا سفارش بلاتکلیف نماند. بار را در جای امن نگه دارید و بدون هماهنگی رهایش نکنید.
برای اینکه بدانید کدام موتور برای کار روزانه مناسبتر است، بهترین موتور برای پیک موتوری را ببینید. هزینهٔ نگهداری هم بخشی از حساب درآمد است؛ چطور درآمد رانندگی را بیشتر کنیم این را باز کرده است. اگر بیشتر شبها کار میکنید، رانندگی ایمن در شب و وضعیت چراغ و لاستیک ارتباط مستقیمی دارند. اگر با موتور در سرویس پیک موتوری کار میکنید، بازدید روزانه از ترمز و زنجیر را جدیتر بگیرید؛ توقف و حرکت زیاد شهری همین دو را زودتر میفرساید.
سوالات متداول
نگهداری موتور و خودرو باید هر چند وقت انجام شود؟
بازدید کوتاه ترمز، لاستیک، چراغ و روغن را هر روز پیش از کار انجام دهید. سرویس کامل را طبق دفترچهٔ راهنمای همان موتور یا خودرو و با توجه به میزان کارکرد انجام دهید. رانندهای که زیاد کار میکند معمولاً زودتر از رانندهٔ معمولی به سرویس میرسد.
رنگ دود اگزوز چه چیزی را نشان میدهد؟
دود سفید غلیظ و پایدار معمولاً به سوختن مایع خنککننده اشاره دارد، دود آبیخاکستری به سوختن روغن و دود سیاه به مخلوط بیش از حد غلیظ سوخت. اینها فقط نشانهاند و تشخیص قطعی را باید تعمیرکار پس از بررسی بدهد.
معاینه فنی و بیمه برای رانندگانی که با وسیلهٔ خودشان کار میکنند لازم است؟
طبق قوانین راهنمایی و رانندگی، وسیلهٔ نقلیه باید معاینهٔ فنی و بیمهٔ شخص ثالث معتبر داشته باشد. جزئیات و مهلتها برای موتور، سواری و وانت ممکن است فرق کند؛ از مراکز رسمی یا شرکت بیمهتان بپرسید و به حدس تکیه نکنید.
اگر وسط سفارش وسیله خراب شد چه کنیم؟
اول جای امنی کنار جاده بایستید و چراغ خطر را روشن کنید. بعد به مشتری و پشتیبانی خبر بدهید تا سفارش بلاتکلیف نماند. بار را با خودتان امن نگه دارید و تا وقتی هماهنگ نکردهاید، جایش را تغییر ندهید.
موضوعها: نگهداری موتور، سرویس خودرو، دود اگزوز، معاینه فنی، رانندگان
